Die discussie leidt volgens impactspecialist Eszter Vitorino af van de vraag die eraan voorafgaat: welke ambitie heeft een pensioenfonds voor de wereld waarin deelnemers straks met pensioen gaan? Vanuit die bestuurlijke verantwoordelijkheid ontstaan andere dilemma’s. Vijf vragen aan Eszter over de vertaling naar de portefeuille.

Is impact inmiddels een standaardonderdeel van beleggen?

Impactbeleggen werd lange tijd gezien als een niche binnen duurzaam beleggen. Inmiddels kijken institutionele beleggers niet alleen naar financieel rendement en risico, maar ook naar de maatschappelijke effecten van hun investeringen. Ook deelnemers vragen zich steeds vaker af wat hun pensioengeld bijdraagt aan de wereld waarin zij later met pensioen gaan.

Duurzaamheid en impact worden daardoor steeds vaker meegenomen in de strategische afweging. De discussie gaat niet langer alleen over de wenselijkheid van impactbeleggen, maar vooral over de praktische invulling: hoe maak je impact concreet en hoe vertaal je ambities naar de portefeuille?

“Impact kan, naast risico en verwacht rendement, een relevante factor zijn bij portefeuillekeuzes.” — Eszter Vitorino

Moeten pensioenfondsen kiezen tussen impact en rendement?

Binnen impactbeleggen duikt vaak dezelfde tegenstelling op: meer impact zou automatisch betekenen dat er moet worden ingeleverd op rendement. Toch staat dat beeld steeds vaker ter discussie.

In de praktijk gaat de vraag minder over een keuze tussen impact en rendement en meer over de manier waarop beide binnen een portefeuille samenkomen. Investeringen die bijdragen aan maatschappelijke of economische ontwikkelingen hebben kapitaal nodig om te groeien. Tegelijkertijd creëren maatschappelijke veranderingen nieuwe behoeften en markten. Ondernemingen die daarop inspelen, kunnen profiteren van een groeiende vraag en daarmee een aantrekkelijk financieel perspectief bieden. De uitdaging is om financiële waardecreatie te combineren met positieve verandering.

Niet iedere impactinvestering is automatisch aantrekkelijk of heeft hetzelfde profiel. Sommige oplossingen vragen meer geduld of zijn minder eenvoudig schaalbaar. Impactbeleggen vereist daarom een scherpe financiële analyse en een portefeuillebenadering waarin beleggingen elkaar aanvullen.

Waar zitten de grootste dilemma's voor bestuurders?

De meest complexe vragen ontstaan bij de uitvoering van impactambities. Op papier lijkt het proces overzichtelijk: bepaal een doelstelling, wijs kapitaal toe en meet de resultaten. In de praktijk is de werkelijkheid weerbarstiger.

Zo kunnen verschillende vormen van impact met elkaar botsen. Een oplossing die sterk bijdraagt aan CO₂-reductie kan tegelijkertijd vragen oproepen rond biodiversiteit, landgebruik of arbeidsomstandigheden. Ook de afweging tussen impactdiepte en impactschaal komt regelmatig terug. Kies je voor een investering die voor een beperkte groep mensen een groot verschil maakt, of voor een oplossing die een groter bereik heeft maar minder diepgaande impact realiseert?

Daarnaast speelt de vraag of kapitaal vooral moet worden ingezet bij duurzame koplopers, of juist ook bij organisaties die midden in een duurzaamheidstransitie zitten, zoals de energietransitie. Dat laatste kan bijdragen aan bredere systeemverandering, maar brengt vaak meer onzekerheden met zich mee.

Impactbeleggen draait daarom minder om de perfecte oplossing dan om onderbouwde keuzes tussen concurrerende belangen en uitkomsten.

“Het zijn uiteindelijk geen technische vragen. Het zijn bestuurlijke keuzes.” — Eszter Vitorino

Hoe eerlijk moet je zijn over impact?

Naarmate impactbeleggen volwassen wordt, groeit de aandacht voor verantwoording. Tegelijkertijd laat niet alles wat belangrijk is zich makkelijk meten. Sommige effecten worden pas na jaren zichtbaar of zijn moeilijk toe te schrijven aan één investering.

Transparantie gaat daarom verder dan KPI’s en impactrapportages. Het betekent ook openheid over onzekerheden, aannames en beperkingen van data. Zo ontstaat een realistischer beeld van wat beleggingen wel en niet bereiken.

Wat vraagt impactbeleggen van een pensioenfondsbestuur?

Wanneer impact onderdeel wordt van het beleggingsbeleid, verschuift ook de rol van het bestuur. Het gesprek gaat dan niet alleen over individuele beleggingen, maar vooral over de uitgangspunten achter de portefeuille.

Welke maatschappelijke bijdrage wil een pensioenfonds leveren? Wat vinden deelnemers belangrijk? Welke afwegingen horen daarbij? En hoe verhoudt impact zich tot andere beleggingsdoelstellingen? Het zijn onderwerpen die vragen om duidelijke kaders, een consistente koers en een ambitie die past bij de verantwoordelijkheid van het bestuur.

Een portefeuillebrede benadering helpt daarbij. Verschillende beleggingscategorieën kunnen met uiteenlopende risico-rendementsprofielen en tijdshorizonten bijdragen aan dezelfde ambitie of aan bredere systeemverandering. Het bestuur geeft richting door te bepalen welke verandering het fonds wil ondersteunen en hoe die koers in de portefeuille terugkomt.

Niet alles kan tegelijkertijd worden geoptimaliseerd. Juist daarom moet het bestuur een duidelijke ambitie formuleren en bewust omgaan met spanningen tussen bijvoorbeeld schaal en diepgang, meetbaarheid en relevantie, of zekerheid en innovatie.

Kortom: de echte uitdaging zit in de afweging

De vraag of impact ten koste gaat van rendement staat vaak centraal in discussies over impactbeleggen. Maar voor pensioenfondsen begint de echte uitdaging bij de verantwoordelijkheid die zij nemen voor het financiële welzijn van deelnemers en de wereld waarin zij straks met pensioen gaan. Een duidelijke ambitie geeft richting aan de portefeuille en helpt om kansen te vinden waarbij maatschappelijke en financiële waarde elkaar kunnen versterken.

Zodra impact onderdeel wordt van de beleggingsstrategie, verschuift de aandacht naar de keuzes die nodig zijn wanneer ambitie, meetbaarheid en praktijk niet volledig samenvallen. De kunst is niet om die spanning weg te redeneren, maar haar zichtbaar te maken. Want impactbeleggen draait uiteindelijk minder om het vermijden van dilemma’s dan om het zorgvuldig omgaan ermee.

Disclaimer
Van Lanschot Kempen Investment Management NV heeft een vergunning als beheerder van diverse ICBE’s en ABI’s en is bevoegd om beleggingsdiensten te verlenen en staat als zodanig onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten. Dit document dient slechts ter informatie. De inhoud is niet bedoeld als beleggingsadvies, biedt onvoldoende informatie om een beleggingsbeslissing te kunnen nemen en dient ook niet te worden beschouwd als een aanbod of als een uitnodiging om enige van de hierin genoemde financiële instrumenten te kopen of te verkopen.